دوست خوبم ِسال پر از موفقیت و خوشبختی را برایت آرزو مندم .

28 صفر رحلت رسول اكرم (ص)و شهادت امام حسن مجتبي (ع) 

رابر تمامي مسلمانان  تسليت مي گوييم  .

کودکان بیشترین تاثیر

    ایمنی وآسایش را از والدینشان 

         دریافت می کنند .

 ابراز عواطف مثبت از دو طريق مي تواند بر ارتباط والدين و فرزندان تأثيرگذارد:

__ نخست اينكه والدين مي توانند با ابراز عواطف مثبت، كاري كنند كه در فرزند موجب احساس مطبوع شود و فرزند مايل مي شود آنچه در ما ايجاد خوشايندي مي كند انجام دهد; مثلا والدين فرزندي را كه از نخستين ساعات روز آنها را با تعريف و تمجيد صادقانه شاد مي كند دوست مي دارند.

__ دوم اينكه وجود والدين به هنگام برانگيختگي عواطف مثبت نقش مهمي در پيامد علاقه فرزند به والدين دارد و در واقع، به شكل گيري نگرش مثبت به سخنان والدين مي انجامد و زمينه را براي همكاي و پذيرش پيشنهادهاي آنها فراهم مي كند.

بنابراين طبق اين ديدگاه، انسان از كودكي نياز به توجه عاطفي مثبت ديگران، آن هم به طور غيرمشروط، دارد. آنچه مهم است استمرار اين توجه عاطفي مثبت است; زيرا والدين معمولا به فرزند خود اين توجه عاطفي مثبت را دارند، ولي به تدريج اين توجه مثبت به رفتارهاي خاصي از فرزند مشروط مي شود و دوستي و عواطف مثبت خود را مشروط به خوب بودن رفتار كودك مي كنند در آن صورت، اين تلقّي براي كودك شكل مي گيرد كه گويا تمام شخصيت او پذيرفته نشده است. بنابراين، بايد والدين نسبت به كودك پذيرش كامل داشته باشند.

ديكسون و ديگران (1993) تأثيرات متعددي را براي ابراز عواطف مثبت در روابط بين فردي بيان

مي كنند. از جمله اين تأثيرات عبارتند از:

1. افزايش تعامل و حفظ روابط;

2. ابراز علاقه واقعي به ايده ها، افكار و احساسات طرف مقابل;

3. جالب و لذت بخش ساختن تعامل.

بنابراين، آنچه ما به عنوان مبناي ارتباط مؤثر والدين و فرزندان به دنبال آن هستيم، مي توانيم بر اساس ابراز عواطف مثبت از سوي والدين نسبت به فرزندان پي گيري كنيم، همان گونه كه نقطه مقابل آن، يعني ابراز عواطف منفي، مي تواند به سردي روابط والدين با فرزندان و سست شدن ارتباط مؤثر و مطلوب آنها بينجامد و به تدريج در كجروي فرزندان تأثير گذارد.

روان شناسان اجتماعي و جامعه شناسان در بررسي علل كجروي فرزندان به عوامل متعددي از جمله به عدم روابط گرم، محبت آميز و حمايت گرانه كه مصاديق ابراز عواطف منفي است، اشاره

كرده اند.

در آموزه هاي اسلامي لزوم توجه به ابراز عواطف مثبت و خوشايند در برخورد والدين با فرزندان تأكيد شده است و آن را در قالب دستورالعمل هايي به عنوان وظايف والديني نسبت به فرزندان مطرح و به نمونه هاي زير اشاره شده است:

1 . گفت وگوي مهربانانه و دلسوزانه با فرزندان;

2. نگاه مهربانانه به فرزندان;

محرم ماه حماسه و شجاعت و جوانمردی ِماه ظلم  ستیزی و مبارزه با تبعیض و ذلت است . محرم ماه امر به معروف ونهی از منکر و جمیع منکرات است . 

اربعین حسینی ِبر تمامی عاشقان آن حضرتش

 تسلیت باد .

http://www.koodakan.org/Cnslt/index.htm 

به طور  خلاصه از نظر نحوه تربيت كود ك و بطور كلي نحوه اداره سيستم خانواده مي توان 4 نوع خانواده را مشخص كنيم كه عبارتند از

الف - خانواده خشك و سخت گير ( والدين سخت گير و مستبد )

 ب -   خانواده سهل گير و آسان گير

 ج -   خانواده گسسته (‌ خانواده پريشان )

 د  -   خانواده دمكرات (‌ خانواده سالم ) 

به علت مهم و مبسوط بودن اين مبحث ،  هر يك از اين  4 دسته خانواده را در يادداشتي جداگانه شرح خواهيم داد

خانواده :

 اجتماع در گستره خويش متشکل از نهادهاي متعدد کوچک و بزرگي است . يکي از عمده ترين نهادهاي اجتماعي که جانشيني ندارد ، نهاد خانواده است که از دير باز ، همزمان با خلقت بشر به شکل ابتدايي وجود داشته است . به منظور شناخت خانواده ، مي بايستي تعريفي از آن ارائه نمود .
خانواده يک نهاد حقوقي است که بر پايه روابط ويژه اي ميان حداقل يک زن و يک مرد موجوديت مي يابد .

خانواده دو ويژگي عمده دارد:

1 ) قدمت : قديمي ترين نهاد اجتماعي ، خانواده است

2) همگاني بودن : هر کس که در نهاد خانواده به دنيا مي آيد عضو آن نهاد بوده و ممکن است در اثناي زندگي ، خانواده جديدي را تشکيل دهد ؛ اما ارتباط وي با خانواده قبلي قطع نشده و خانواده گسترش مي يابد بويژه اينکه در اسلام ، هر مرد تا پايان عمر،خانواده را با خود به دنبال مي کشد .

خانواده نهاد اصلى جامعه است. خانه سالم نگهبانى براى كودك در نظر مى‌گيرد تا او فكر و اخلاق سالم داشته باشد. ، پيغمبر خدا(صلى الله عليه وآله)فرمودند: خانواده در دست‌يابى افراد به نگرش درست يا نادرست از زندگى و روش آن، نقش اساسى دارد. خانواده مطلوب از ديدگاه پيامبر(ص) خانواده اساس و بنيان جامعه  می باشد و مادر رکن خانواده است از وظايف مهم خانواده تعليم و تربيت فرزندان است.اهميت جايگاه خانواده در اين زمينه از احاديث مکرر رسول خدا به وضوح مشخص است.ايشان در حديثی می فرمایند: ((بگذار فرزندت هفت سال بازی کند،هفت سال به تربيت او اقدام کن و هفت سال او را به عنوان مشاور و همراه خود قرار بده)).

در حديثی ديگر می فرمايند: ((هر کودک و نوزادی به دين فطرت(اسلام)متولد می شود جز آنکه پدر و مادر او را به يهوديت و نصرانيت گرايش می دهند و از راه فطرت منحرف می سازند)).

از وظايف و مسووليت های مهم خانواده تعليم و تربيت فرزندان است. آنچه بيش از هر چيز در تعاليم اسلامی مورد تاکيد قرار گرفته جنبه های تربيتی و اخلاقی فرزندان در خانواده است.

ارضا تمايلات باطنی کودک و توجه به تمام جهات شخصيت او فقط در محيط خانواده ميسر است.

پيامبر اسلام فرمودند:( در اسلام بنيانی دوست داشتنی تر از ازدواج در نظر خداوند بنا نشده است.)

صاحب نظران معتقدند خانواده از نظام های نهادی عمومی و جهانی است که برای رفع نيازمنديهای حياتی و عاطفی انسان و بقای جامعه ضرورت تام دارد واز همه ی نهادهای اجتماعی،طبيعی تر و خودی تر است.

تاثير خانه و خانواده در فرد نامحدود است. و می توان گفت که پايه های تربيتی فرد در خانه نهاده شده است،چون محيط خانه با فضايی که ايجاد استقرار روانی در کودک می نمايد،و با وسايلی که نيازمنديهای او را تامين می کند،و فرصتی که برای ارضا تمايلات و جنبشها و غرايز کودک فراهم می سازد،همگی آنها در طرز رشد او موثر است.چنان که خانواده اساس صحت اخلاقی کودک را بنيان گذاری می کند،زيرا او ارزشهای اخلاقی، علاقه به راستی و درستی،و تنفر از دروغ و نادرستی و ميل به تعاون و همکاری و علاقه به همنوع و بالاخره دوست داشتن فضايل و مبارزه با رذايل و امثال آنها را از خانواده ی خود فرا می گيرد.

ساختمان سلامت عقلانی فرد،از طريق مسموعات،(الفاظ و عبارات و داستانها و حوادث)و از طريق مشاهدات،(مانند کتب و مجلات و روزنامه ها و پاسخهای منطقی و قانع کننده ای که به فرد القا می شود)و نيز از طريق راديو و تلويزيون،(داستانها و نمايشنامه ها)در خانواده نهاده می شود و همه آنها سازنده ی رشد عقلانی فرد است.

همچين خانواده،باتربيت و نظم و زيبايی ونظافت و تصويرها و مناظری که در آن ديده می شود،در شعور و وجدان فرد موثر است.

يکي از ارکان عمده نظام خانواده در اسلام فرزندان هستند ، که از نظر اخلاقي ،حقوقي خواهند داشت ووالدين نيز بر آنها حقوقي دارند . .  

 انسان موجودي متعهد و مسئول است واين مسئوليت او بخاطر بكار گيري عقل است و براي انسان

ضروري است كه مسئوليت هاي خود را بشناسد و آنها را به مرحله اجرا و عمل برساند.از جمله مسئوليت هايي كه اسلام به آن تأكيد دارد مسئوليت پدر و مادر است. در اسلام پدرومادر  داراي مقام ارجمند و چهره اي برجسته و مورد احترام هستند. احترامي كه براي پدرو مادر ذكر شده بخاطر لياقت  و انجام وظيفه  مي باشد.پدرو مادر  در رابطه با فرزند از طريق وراثت و محيط اثر مي گذارند و بخاطر اينكه از اين دو كانال اثر گذار مي باشند بايد مراقب رفتار و اعمال خود باشند.به اميد روزي كه تمام پدران و مادران جامعه اسلامي ، رعايت مواردي را كه قبل از انعقاد نطفه ، زمان جنيني و...مي باشد را رعايت كرده تا نسلي سالم را تحويل جامعه دهند.

حقوق فرزندان بر والدين

پدر و مادر بايد نسبت به پرورش خانوادگي فرزندان جديت کامل داشته باشند . تعبير فرزند صالح در متون ديني زياد بکار رفته و مفهوم آن ، فرزندي است که شايسته و صالح باشد . ولد شايسته تحت تأثير پدران و مادران خود است . حديثي از امام باقر(ع) که مي فرمايند:(   يحفظ الاطفال بصلاح ابائهم ) مصونيت اطفال درپناه و مصلحت و شايستگي پدران و مادران است.

در قرآن آمده است که :

(و الذين آمنوا و ابتعهم ذريتهم باعان التحضا بهم ذريتهم و القناهم من عملهم من شي )
فرزندان در ايمان تابع پدرانشان مي کنيم . اگر پدران و مادران ايمان داشته باشند .قطعاً پدر و مادر بر اساس همان ايمان ، اجر خواهند برد . در روايت نقل شده که در خواستهاي پدر بايد در حد توان کودک باشد و کودک را به طغيان و دروغگويي وادار نکند . بنابر اين ولد صالح فرزندي است که علاوه بر اينکه پدر ومادر در پرورش ايمان ، اخلاق و رفتار او کمال جديت را بکار مي برند ، از نظر سلامت جسمي روحي و عقلاني نيز جديت کامل را دارند .

ارتباط مؤثر والدين با فرزندان :

ا الف. نگرش

ايمان به خدا به عنوان يك نگرش اصلي بر زندگي خانوادگي و ارتباط اعضاي خانواده و از جمله ارتباط والدين با فرزندان، مؤثر است و آن را مي توان به عنوان يك مبناي روان شناختي براي ارتباط مؤثر مطرح ساخت. در تعاليم اسلامي بر مسئوليت والدين در برابر فرزندان و تقدس و ارزش معنوي آن بسيار تأكيد شده است و والدين را به محبت كردن و مورد رحمت و لطف خويش قرار دادن فرزندان توصيه مي كند. امام صادق(عليه السلام) مي فرمايد: «خدا بنده اي را كه فرزند خود را بسيار دوست مي دارد، مورد رحمت خويش قرار مي دهد.» پيامبر اكرم(صلي الله عليه وآله) فرمود: «نگاه محبت آميز پدر به صورت فرزند عبادت است.» و يا در جاي ديگر فرمود: «هر بوسه اي كه والدين نثار فرزند مي كنند درجه اي مثبت به دست مي آورند.»

به طور كلي، آنچه در ارتباط بين فردي نقش عمده اي ايفا مي كند و مي تواند تسهيل كننده تأثيرگذاري مطلوب والدين نسبت به فرزند باشد، نگرش مثبت والدين نسبت به فرزند است; بدين معنا كه به فرزند به عنوان هديه و امانت الهي و حتي به صرف انسان بودن بايد ارج نهاد و بدون توجه به مشكلات و رفتارهاي ناهنجار وي، او را به عنوان انساني كه داراي همه گونه توانايي و قابليت هاي بالقوه است نگريست و توجه كرد. با اين نوع نگرش مي توان به او امكان داد تا آنچه هست باشد و احساسات واقعي خويش را بيان و ابراز كند. در حقيقت، نگرش مثبت شامل يك نوع عشق و علاقه انساني به فرزند است; عشق توأم با احترام.

بنابراين، وقتي كه در فرهنگ اسلامي، «فرزند» از بهترين و ارزشمندترين جايگاه ها برخوردار است و فرزندآوري يك مسئوليت خطير و وظيفه ديني تلقّي مي شود، والدين به اين وظيفه نگاه تقدس گونه دارند، در برابر آن مسئوليت با كمال وجود و هستي آمادگي پيدا مي كنند. و يا وقتي كه در فرهنگ اسلامي به فرزند به عنوان يك امانت از طرف خداوند در دست والدين نگاه مي شود، والدين در ايجاد و حفظ رابطه مؤثر و مطلوب از هيچ تلاشي دريغ نخواهند كرد و با تمام وجود به حفظ و استمرار ارتباط مؤثر خود با وي خواهند پرداخت و هميشه در انديشه ايجاد و گسترش بهترين و مناسب ترين شرايط براي اين امر خواهند بود.

ب. دلبستگي

دومين مبناي روان شناختي ارتباط مؤثر والدين و فرزندان، دلبستگي است. برخي دلبستگي را آغاز محبت و رابطه عاطفي بين والدين و فرزندان تلقّي كرده اند. كرد. آرامش ناشي از تماس بين مادران و نوزادان انسان نيز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته و بررسي هاي انجام شده در اين زمينه آن را تأييد مي كند. برخي پژوهشگران معتقدند تماس جسماني بلافاصله پس از تولد يك بخش اساسي و مهم از پيوند عاطفي اوليه است. مادران سراسر دنيا، همراه با تماس جسماني زياد اطفال خود را مي بوسند، نوازش، پرستاري و تميز مي كنند، براي آنها آرامش فراهم مي كنند و به آنها واكنش نشان مي دهند.

روان شناسان در دهه هاي اخير بيشتر بر روابط كودك ـ مراقب تأكيد ورزيده و كنش هاي متقابل آن را اساس عمده ريشه عاطفي و شناختي قلمداد كرده اند. اين نظريه پردازان تمام توجه خود را به روابط مادر و كودك معطوف داشته، مادر را به عنوان كسي كه توجه، مراقبت و احساس امنيت يا عدم امنيت به كودك مبنابراين، دلبستگي در كودكي مي تواند پايه ارتباط مطلوب والدين با فرزندان در دوره هاي بعدي باشد; زيرا در ابتدا كودك به اين علت به سمت والدين متمايل مي شود كه آنها مهم ترين و قابل اعتمادترين و پايدارترين منابع او محسوب مي شوند و زمينه ارتباط مؤثر والدين و فرزندان را يجاد مي كنند.

ج. همدلي

سومين مبناي روان شناختي ارتباط مؤثر والدين و فرزندان، فرايند همدلي است. همدلي لزوماً مستلزم آن است كه فرزند بداند والدين او را درك كرده اند. چنين ارتباطي فراتر از آن است كه صرفاً بگوييم «من احساس شما را درك مي كنم.» براي همدلي ابتدا بايد تجربه عاطفي فرزند را دقيقاً درك كرد و سپس آنچه را والدين فهميده اند در قالب كلمات يا اشارات به فرزند منتقل كرد. طبيعي است كه علايم غيركلامي در ارتباط والدين با فرزند نقش مهمي ايفا مي كند.

همدلي غير از همدردي است. همدردي، نگراني، تأسف يا ترحمي است كه شخص ممكن است نسبت به ديگري احساس كند يا نشان دهد، اما همدلي عبارت است از كوشش براي هم احساسي با ديگري براي درك احساسات وي از ديدگاه خود او. همدلي مشاركت در احساس ديگران است، نه اظهار احساسات خود.

ايجاد و رشد همدلي نيازمند تلاش در سه بعد مهم شناختي، عاطفي و ارتباط است:

1. مؤلفه شناختي همدلي والدين را ملزم مي سازد كه رفتار فرزند را دقيقاً مشاهده كرده از معناي مشاهدات خود آگاهي يابد. همدلي نيازمند آشنايي با تجربه رفتاري فرزند و نيز اطلاع از تأثيرات آن رفتار است; اطلاعاتي نظير تأثيرات رفتار فرزند بر افكاروعواطف او و يا هنگام رويارويي با مسائل مختلف زندگي.

2. مؤلفه عاطفي همدلي نيازمند حساسيت به احساسات فرزند و گوش دادن به گفته هاي او درباره احساسات خويش است. اين احساسات در قالب كلام، حركات و يا اعمال فرزند جلوه گر مي شود. اين مؤلفه ها نيازمند هماهنگي دريافت هاي والدين از عواطف فرزند با رفتارهاي فرزند است.

3. مؤلفه ارتباط همدلي متمركز بر انتقال اين نكته به فرزند است كه والدين او را درك كرده، حقايقي درباره تجارب و رفتارهاي فرزند مي دانند و احساسات كنوني او را دقيقاً درك مي كنند. به عبارت ديگر، همدلي مستلزم آن است كه به نحوي به فرزند منتقل شود كه والدين او را درك مي كنند.

د. ابراز عواطف مثبت

چهارمين مبناي روان شناختي ارتباط مؤثر والدين و فرزندان، ابراز عواطف مثبت است. ما عواطف مختلفي را در طول زندگي روزانه تجربه مي كنيم و اظهار مي نماييم. حالت عاطفي ما در هر لحظه بر ادراك، شناخت، انگيزش، تصميم گيري و قضاوت هاي بين فردي مؤثر است.

ابراز عواطف مثبت از دو طريق مي تواند بر ارتباط والدين و فرزندان تأثير گذارد:

__ نخست اينكه والدين مي توانند با ابراز عواطف مثبت، كاري كنند كه در فرزند موجب احساس مطبوع شود و فرزند مايل مي شود آنچه در ما ايجاد خوشايندي مي كند انجام دهد; مثلا والدين فرزندي را كه از نخستين ساعات روز آنها را با تعريف و تمجيد صادقانه شاد مي كند دوست مي دارند.

__ دوم اينكه وجود والدين به هنگام برانگيختگي عواطف مثبت نقش مهمي در پيامد علاقه فرزند به والدين دارد و در واقع، به شكل گيري نگرش مثبت به سخنان والدين مي انجامد و زمينه را براي همكاي و پذيرش پيشنهادهاي آنها فراهم مي كند.

بنابراين طبق اين ديدگاه، انسان از كودكي نياز به توجه عاطفي مثبت ديگران، آن هم به طور غيرمشروط، دارد. آنچه مهم است استمرار اين توجه عاطفي مثبت است; زيرا والدين معمولا به فرزند خود اين توجه عاطفي مثبت را دارند، ولي به تدريج اين توجه مثبت به رفتارهاي خاصي از فرزند مشروط مي شود و دوستي و عواطف مثبت خود را مشروط به خوب بودن رفتار كودك مي كنند در آن صورت، اين تلقّي براي كودك شكل مي گيرد كه گويا تمام شخصيت او پذيرفته نشده است. بنابراين، بايد والدين نسبت به كودك پذيرش كامل داشته باشند.

هـ . ارتباط غيركلامي

پنجمين مبناي روان شناختي روابط مؤثر والدين و فرزندان، لزوم توجه به ارتباطات غيركلامي است. كلام و گفتار تنها بخشي از جريان ارتباط و تبادل نظر با ديگران است. والدين يا فرزندان، افكار، نگرش ها و معاني مختلف را بيشتر از طريق حركات چهره، آهنگ حركات و طرز نگاه كردن و بالاخره مجموعه رفتار غيركلامي به طرف مقابل منتقل مي سازند. رفتار غيركلامي را مي توان نيرومندتر و حتي مؤثرتر از كلمات دانست. نياز به درك اثرات ارتباط غيركلامي، به ويژه در كار كردن با كودكان، از اهميتي خاص برخوردار است;

و. پذيرش غيرمشروط

يكي ديگر از مهم ترين مباني روان شناختي ارتباط مؤثر با فرزندان پذيرش غيرمشروط نسبت به فرزندان است; بدين معنا كه والدين، كودك و نوجوان را آن گونه كه هست بپذيرند، هر چند ممكن است رفتار او مورد پذيرش آنان نباشد. بايد به فرزند به عنوان يك شخص مستقل احترام گذاشت و براي او به عنوان يك انسان با توانايي ها و رغبت هاي خاص خود، ارج و ارزش قايل شد. نبايد كوشش خود را صرفاً به اين خاطر كه فرزند، انساني كوچك تر، ناآگاه تر و نارسيده تر است پي ريزي نمود و بر حاكميت و تسلط بر او به كار گرفت، بلكه بايد حق مسلم او را براي «فرزند بودن» شناخت و انرژي خويش را متوجه جهت دادن به اعمال و رفتار او در مسير سازگاري مطلوب و پيشرفت و موفقيت نمود. والدين بايد درك كنند كه رفتار براي فرد صاحب رفتار، ادر گسترش روابط مطلوب، بايد به كودك اجازه داد تا نظرات و تصميمات خويش را هر گاه و در هر زماني كه ممكن باشد ابراز كند. اجراي اين امر مستلزم آن است كه براي كودك حق اشتباه كردن نيز قايل شد و جز در مواردي كه اين اشتباه براي خود او يا ديگران خطرناك است به او اجازه داد تا نتايج حاصل از اعمال خويش را تحمل و تجربه كند. والدين مؤثر بايد نخست يك شنونده خوب باشند تا بتوانند در زمينه تعبير و تفسير اطلاعات و ارائه كمك و راهنمايي و تأثيرگذاري مطلوب اقدام ورزند. فرزندان نياز دارند كه با تمام وجود احساس كنند مورد عشق و علاقه والدين و پذيرش غيرمشروط والدين هستند، هر چند كه اعمال و رفتارشان احتمالا مورد تأييد آنان نخواهد بود. به بيان ديگر، بايد مفهوم «من را دوست دارند اما از كارم خوششان نمي آيد» را با تفكيك معني در مورد والدين احساس كنند.

يكي از بهترين هدايايي كه مي توانيم به فرزندان و خانواده خود بدهيم شادي و نشاط است نعمت شاد زيستن و شاد بودن را مي توانيم بدون هيچ وسيله و امكاني در اختيار خانواده قرار دهيم .زماني كه از شور و شادي فرزندان در كارها استفاده مي نماييم در افزايش اعتماد به نفس آنها كمك شاياني مي نماييم .وجود شادي در خانواده باعث كسب موفقيت ؛تقويت روحيه ؛عزت نفس؛و استقلا ل فردي در خانواده مي شود .

آدم‌ها به همان اندازه که نياز به محبت دارند نياز به محبت کردن هم دارند.. همان اندازه که محتاج دوست داشته شدن هستند به دوست داشتن هم محتاجند.. به اندازه اي که نياز به تکيه کردن دارند به تکيه‌گاه شدن نياز دارند..

خانواده، يك سازمان اجتماعي كوچك است كه روابط اعضاي آن، بخصوص روابط والدين با فرزندان، مهم ترين عنصر شكل دهنده اين سازمان است. رشد مطلوب و سالم فرزندان در تمام ابعاد مرهون ارتباط مؤثر و مطلوب والدين با فرزندان مي باشد. تحليل هاي نظري و تجربي بسياري به ارتباط مؤثر والدين با فرزندان اختصاص يافته است و براي آن اهميت و ارزش خاصي قايل شده اند. همه ما بخشى عمده از زندگى خود را در ارتباط با ديگران سپرى مى‏كنيم يا در فكر آن به سرمى‏بريم. تحقيقات، نشان داده است كه 75درصد اوقات روزانه ما صرف ارتباط با ديگران مى‏شود و شايد بتوان گفت 75 درصد موفقيتهاى ما نيز به روابط ما با ديگران وابسته است. روابط ما با ديگران در صورتى كارآمد و مفيد است كه بتوانيم عواطف و احساسات خود را از طريق پيامهاى كلامى (زبانى) و غيركلامى با ديگران در ميان بگذاريم